Weersomstandigheden zijn van grote invloed op de zwaarte van wandelingen. Echt risicovol zijn tropische omstandigheden, als er sprake is van hoge temperaturen, een hoge luchtvochtigheid en geen wind. Fysieke inspanning zoals wandelen kan dan gevaarlijk zijn.
Het is dan ook belangrijk dat u als wandelaar bewust bent van de risico's en dat u weet welke extra voorzorgsmaatregelen u kunt treffen. Sportieve mensen hebben minder (snel) last van hitte dan anderen die een vrij inactief leven leiden. Extra risico lopen mensen die eerder problemen met hitte hebben gehad, ouderen, zieken en kinderen.
De reactie van het lichaam
Wat gebeurt er nu met het lichaam in deze extreme omstandigheden? Normaalgesproken wil het lichaam zijn temperatuur graag constant houden op het voor mensen meest aangename niveau van 37 °C. In tropische omstandigheden wordt dat moeilijk en zal het lichaam (dat al wandelend zelf óók warmte produceert) er dus alles aan doen om warmte af te voeren.
Dat kan normaalgesproken op twee manieren. Ten eerste via een droge warmtestroom. Wanneer de omgevingstemperatuur koeler is dan de lichaamstemperatuur, kan het lichaam warmte afstaan aan de omgeving. Maar aan dit mechanisme heb je niets als de omgeving warmer is dan het lichaam. Gelukkig kan het lichaam dan zijn warmte kwijt via de verdamping van zweet. Wanneer zweet vanaf de huid verdampt, zal warmte aan de huid worden onttrokken. Logisch dus dat het bij een hoge luchtvochtigheid moeilijker is om warmte te verliezen. Als er wat wind staat, wordt het gemakkelijker om zweet te verdampen. Als het lichaam er niet in slaagt om voldoende warmte af te voeren, loopt de lichaamstemperatuur (te veel) op.
Warmte zorgt ervoor dat de bloedvaten in onze huid wijder worden. Het hart moet daardoor meer moeite doen om het bloed rond te pompen en de bloeddruk op peil te houden. De hartfrequentie gaat bij heet weer dan ook meestal omhoog.
Voorzorgsmaatregelen
Het risico op uitdroging en oververhitting is onder extreme omstandigheden niet te veronachtzamen. Wanneer u er op dergelijke hete zomerdagen op uit trekt, is het dan ook verstandig om een aantal voorzorgsmaatregelen te treffen zoals:
- Pas uw wandeltempo aan. Hierdoor produceert u minder warmte en uw lichaam hoeft dan ook minder warmte af te voeren. Las ook regelmatig/vaker pauzes in.
- Zorg ervoor dat u niet uitdroogt. Daarvoor moet u voldoende en tijdig drinken en alcohol vermijden.
- Eet niet te veel en zeker geen moeilijk verteerbare kost. Het verteren van voedsel produceert warmte en u hebt het al warm genoeg!
- Zoek regelmatig verkoeling. Ga in de schaduw lopen als dat mogelijk is. Besproei uzelf met fris water, houd uw hoofd onder de koele kraan of leg een koele handdoek in de nek.
- Draag luchtige kleding van ademend materiaal die het lichaam zoveel mogelijk bedekt voor de zon. Met strakke kleding is het moeilijker om warmte kwijt te raken.
- Voorkom verbranding: gebruik een zonnebrandcrème met een voldoende hoge beschermingsfactor. Een hoed of pet kan u enige bescherming bieden tegen een zonnesteek.
- Draag bij warm weer een hoofdbedekking.Bescherm ook uw nek tegen de zon.
- Wees alert op symptomen als hoofdpijn, misselijkheid of duizeligheid. Die kunnen wijzen op een vochttekort of een zonnesteek
- Het advies om op warme dagen zouttabletten in te nemen, is achterhaald. Zouttabletten verergeren het probleem. Drink voldoende en vul het verloren zout aan via het zout in de normale voeding.
Aandoeningen door hitte
Lopen in de hitte maakt u kwetsbaar voor enkele specifieke aandoeningen, zoals flauwvallen, een zonnesteek en oververhitting (hyperthermie).
Het risico op flauwvallen is het grootst ná een wandeltocht of als u pauzeert en langere tijd stilstaat. Waarschijnlijk komt het flauwvallen door een plotseling sterk dalende bloeddruk. Tijdens het wandelen zorgen de actieve beenspieren ervoor dat het bloed in de benen continu teruggepompt wordt naar het hoofd en het hart. Bij stilstand kan deze spierpomp verminderen en kan het bloed zich ophopen in de benen. Hierdoor zouden het hoofd en het hart onvoldoende bloed kunnen krijgen. Als iemand flauwvalt kunt u daarom het beste zijn benen omhoog leggen en hem een sportdrank geven die zowel suiker als zout bevat. Flauwvallen is lang niet altijd ernstig, maar u moet wel uitsluiten dat er geen andere oorzaken dan de warmte zijn.
Wanneer u ondanks alle maatregelen een zonnesteek oploopt, zult u dat vaak merken aan hoofdpijn, rillerigheid en een gebrek aan eetlust. Ook vermoeidheid en veel zweten behoren tot de symptomen. In ernstige gevallen kan er ook sprake zijn van braken, verwardheid en koorts. Drink in ieder geval veel en raadpleeg bij een ernstige zonnesteek altijd een arts.
Hyperthermie - of oververhitting - is zeer ernstig en kan zelfs levensbedreigend zijn. Wanneer het lichaam niet meer in staat is om de huid voldoende van bloed te voorzien en zich concentreert op de vitale organen, kan de lichaamstemperatuur extreem oplopen. Wandelaars die oververhit zijn, zijn te herkennen aan een hete, droge huid, irrationeel gedrag en een snelle hartslag. Hyperthermie kan leiden tot de dood. Het spreekt voor zich dat hier onmiddellijk spoedeisende hulp moet worden gevraagd.
Kijk voor meer informatie over sporten/bewegen in de hitte op www.sportzorg.nl. Op Sportzorg.nl vindt u informatie over veel voorkomende warmteaandoeningen en tien tips om aandoeningen bij warm weer te voorkomen.